Storm op Jupiter

Jupiter is heavy ! Niet alleen is hij gigantisch groot, hij is ook nog eens heel snel. Binnen de 10 uur draait hij helemaal om zijn as. We kunnen hem ook zien. Mars, die we ook kunnen zien, staat dichter bij de aarde, maar Jupiter kunnen we veel duidelijker zien. Met een verrekijker kunnen we zelfs zijn manen zien. Indien de zon een basketbal zou zijn, dan zou Jupiter een pingpongbal zijn. En de aarde? wel die past wel 1300 keer in dat pingpongballetje.

Als we door een sterke telescoop naar Jupiter kijken, zien we strepen op het oppervlak. Maar dat oppervlak is niet vast. Het bestaat uit gas: waterstof en helium, een hele dikke laag die naarmate je dichter bij de kern komt vloeibaar wordt, en nog dichter bij de kern een soort vloeibaar metaal wordt. We kunnen er dus niet op landen, ons ruimteschip zou helemaal plat gedrukt worden. De strepen die je kan zien zijn wolkenbanden. En in die wolkenbanden woeden grote stormen met enorme snelheden.

Een van de stormen die we kunnen zien is de Grote Rode Vlek. Deze storm is al meer dan 300 jaar bezig. Dat weten we omdat hij 300 jaar geleden al werd ontdekt door Galileo, een beroemde wetenschapper uit de 17de eeuw.

Met de volgende proef kunnen we een Jupiterstorm nabootsen:

Wat heb je nodig?
- een doorzichtige kom
- een kop volle melk
- rode voedselkleurstof
- gele voedselkleurstof
- vaatwasmiddel
- een pipetje

Wat moet je doen?
1. Giet de kop melk in de doorzichtige bokaal met een brede hals
2. Voeg er voorzichtig met behulp van het pipet één druppel rode en één druppel gele kleurstof aan toe
3. draai de kom zachtjes rond (niet te veel!) om de melk in beweging te brengen
4. breng nu één druppel vaatwasmiddel bovenop elke druppel kleurstof en blijf de kom zachtjes draaien.
Het vaatwasmiddel breekt de oppervlaktespanning waardoor de kleurstof uiteenspat.
Ga dan achteruit staan en kijk hoe de storm gaat razen !

Hoe komt Mars aan haar rode kleur?

Mars wordt de rode planeet genoemd. Soms kan je Mars met het blote oog zien. Uitkijken naar een rode stip dus!
Op de foto zie je de marslander Rover Spirit. Die landde op Mars en maakt foto's. Via de website van Nasa kunnen we nu kijken hoe het er op Mars uitziet. Nasa plakte een aantal foto's aan elkaar zodat het lijkt alsof je zelf op Mars staat!
Klik op de foto hieronder en beweeg dan met de muis over de foto.


De rode kleur van Mars komt door het ijzer aan de oppervlakte. Het ijzer is namelijk gaan roesten. Roest heeft een rode kleur.

Met een proef kunnen we de rode kleur van Mars nabootsen.

Ijzer gaat dus roesten door water. De kleur van Mars wijst erop dat er ooit water was op deze planeet.

Voor de proef heb je het volgende nodig:
een ovenschaal - zand - staalwol - een schaar - plastiek handschoenen - een kan met water - een kleurenfoto van Mars

Zo ga je te werk:
1. Vul een ovenschaal half met zand
2. Doe de handschoenen aan en versnipper met een schaar de staalwol tot stukjes van 2 cm. Vermeng ze met het zand.
3. Giet genoeg water in de schaal om het zandmengsel net te bedekken.
4. Laat de schaal op een veilige plaats staan.
5. Controleer elke dag de schaal. Naarmate het water verdampt, voeg je er wat bij om het mengsel vochtig te houden.
6. Controleer de schaal na drie dagen weer. Heeft het mengsel al dezelfde kleur als Mars? Vergelijk het met de foto.

Vraag: Na hoeveel dagen had het mengsel dezelfde kleur als Mars?

Voor Juf Eva

We stuurden dit krantenartikel naar je mailbox. Maar je kan het hier ook afplukken.
De jongen uit het artikel heeft dezelfde leeftijd als de kinderen in de klas.
Het is een klein stukje tekst dat veel stof tot discussie biedt.

Wat weten de kinderen al over de maan? Kan je op de maan leven? Wat is er nodig om te kunnen overleven op een andere planeet? Is de maan een planeet? Is er licht op de maan?
Zijn er al veel mensen naar de maan geweest? Hoe gaan mensen naar de maan? Zou er water zijn op de maan? Waarom worden er vlaggen op de maan geplant? Hoe komt het dat de vlag blijft wapperen? Is er wind op de maan? Waarom kan je niet gewoon in je t-shirtje over de maan lopen? Op de maan ligt een kunstwerk, weten jullie hoe dit kunstwerk eruit ziet? Kan je iets horen als je op de maan bent? Wat zou jij doen als je baas was op de maan? Hoe komt de maan aan haar naam? Wij zien altijd maar één kant van de maan. Weet je hoe dat komt? Er zijn liedjes gemaakt over "the dark side of the moon", mensen gaan fantaseren over de kant van de maan die ze nooit zien. Wat zijn die vlekken die we zien op de maan? Weet je wat kraters zijn? Hoe maak je zelf een krater? Als je naar de maan zou willen, hoe zou je er dan kunnen naartoe gaan? Hoe groot is de maan eigenlijk? Hoe komt het dat we de ene dag de maan zien als een hele ronde bol en een andere dag maar een halve? Zijn er nog andere maanvormen?

Alle vragen kunnen op een lijst, een mindmap, een woordspin worden gezet. Een mindmap heeft als voordeel dat er altijd een takje bij kan. De mindmap kan groeien..

Wij kennen de antwoorden, maar we kunnen die ook samen met de kinderen zoeken. We kunnen ondertussen leren over zwaartekracht, over luchtdruk, over temperaturen, over maanfasen, over licht en geluid, ... 1000 mogelijkheden... afhankelijk van de interesse van de kinderen.


Toch liever een voorleesverhaal? Op Lesidee vind je een voorleesverhaal over de maansverduistering: de dieren in het bos worden heel ongerust als ze de maan zien verdwijnen. Ze denken dat mannen met een gele jas stukken van de maan aan het stelen zijn om nog meer van die gele jassen te maken en roepen de hulp in van een tovenaar.

Een maansverduistering komt zo'n 66 keer op honderd jaar voor. De laatste maansverduistering vond plaats op 21 februari 2008 en de eerstvolgende kan je waarnemen op 21 december 2010. Een maansverduistering ontstaat wanneer de aarde tussen de zon en de maan in staat zodat het licht van de zon niet meer op de maan kan schijnen.

Met dit verhaal als start kan je met kinderen kijkdozen maken waarbij je de maan in de doos hangt en aan de zijkanten van de doos gaten maakt zodat je er een zaklamp kan door laten schijnen. De zaklamp is de zon. Door de andere gaten kan je piepen. Zo zie je dat de maan verlicht wordt door de zon en dat, afhankelijk van waar je je bevindt slechts stukjes van de maan verlicht ziet.

Oma naar de Gaspard De Colignyschool

We kunnen geen spel ontwikkelen als we aan ons bureautje blijven zitten. We zijn elke keer blij als er vragen en reacties komen van leerkrachten.
Gisteren kregen we een telefoontje van Juf Eva van het tweede leerjaar van de Gaspard De Colignyschool in Gent. We spraken af om samen te werken. Samen met Eva kunnen we ons aanbod bijschaven, en goed afstemmen op wat leerkrachten vragen.

Ons aanbod richt zich naar leerkrachten van oudste kleuters en eerste en tweede leerjaar. Kinderen van ongeveer 5 tot 8 jaar, waarbij leeftijd eigenlijk een kleinere rol speelt dan de interesse van de kinderen. Wij zeggen nooit: "daar ben je nog te jong voor, of daar ben je al te oud voor." Wat voor het ene kind te simpel is, is voor het andere kind misschien te moeilijk. Kinderen ontwikkelen zich divers en zijn allemaal verschillend.

Om de interesses van de kinderen te kunnen inschatten zal Eva in haar klas een kringgesprek houden. Eventueel vertrekkend van een voorleesverhaal of het krantenartikel over de jongen die denkt dat hij nu een stukje van de maan bezit. Het eerste prikkelt de fantasie van kinderen, het tweede speelt in op de actualiteit. Tijdens het kringgesprek kan een mindmap of een woordspin worden gemaakt: wat weten we nu al over de ruimte en de ruimtevaart en wat willen we nu nog weten. Dat is de startsituatie: het aftasten van het thema.

Wij denken dat als je kinderen laat experimenteren en proeven van wetenschappen, dat er dan pas meer en andere vragen komen uit de kinderen zelf. Onze visie is dat de leerkracht niet altijd de kennisoverdrager moet zijn, maar wel de coach in het leerproces. Concreet bedoelen we hiermee dat de leerkracht een leeromgeving kan scheppen waardoor kinderen nieuwsgierig worden en zich ook vragen beginnen stellen. De leerkracht van haar kant kan samen met het kind op zoek gaan naar de antwoorden op die vragen. Leren is een proces. De leerkracht biedt iets aan, schept goede leeromstandigheden en coacht dan verder het proces.

Mijmeringen

Van Lode Stevens

Van wie is de maan? En wie geeft sterren een naam?

De nieuwjaarscadeautjes zijn ondertussen uitgepakt. In het pakje van de achtjarige Luca zat een kader, met daarin een papier. Om aan de muur te hangen en te dromen..

Op het papier staat dat Luca eigenaar is geworden van een stukje van de maan. Maar kan dat?

Je kan wel een papier kopen, maar geen stukje maan. In 1967 spraken 62 landen met elkaar af dat de ruimte en alles wat in de ruimte is, van niemand is. De 62 landen ondertekenden een verklaring: de Outer Space Treaty.
Dus, als de maan van niemand is, kan je ze ook niet kopen of verkopen.

Zolang er mensen zijn die willen betalen voor een stuk papier zullen er mensen zijn die stukjes maan verkopen. Luca droomt er alvast van om zelf ook eens naar de maan te vliegen, en hij wil ook een wolkenkrabber bouwen op de maan. Luca zegt dat hij tot 5 kilometer diep mag graven. En hij kwam in de krant, want hij is de eerste Belg die in New York een maan-certificaat kocht van de Lunar Republic. Behalve die Lunar Republic zijn er nog mensen die handel drijven in het verkopen van stukjes maan.
Dat ruimte en ruimtevaart niet echt een hobby is van Luca is duidelijk: een echte astronoom-in-spe zou geen stukjes maan kopen. Die zou weten van wie de ruimte is.

Er zijn nog andere handeltjes bedacht. Je kan ook betalen voor het geven van een naam aan een ster. Als je weet dat er meer sterren zijn dan zandkorreltjes op de aarde kunnen de handelaars in sterrennamen nog wel een tijdje bezig blijven. En veel geld verdienen.
Namen aan sterren worden natuurlijk niet gegeven door mensen die papieren verkopen maar door the International Astronomical Union. Het is de International Astronomical Union die beslist of Pluto wel of geen planeet is, of welke naam een ster krijgt.

Akademos: "Jong geleerd is oud gedaan"

Uit het decembernummer van Akademos, het informatiemagazine van de V.U.B. :
Jong geleerd is oud gedaan

"Als Vlaanderen economisch wil groeien, dan heeft het nood aan innovatieve denkers en geschoolde technici. Maar helaas gaat in het onderwijs veel talent verloren", zeggen Wim Van Broeck en Mieke Van Kerkhove van de cel R&D wetenschapscommunicatie. Daarom heeft de Vrije Universiteit Brussel samen met de Erasmushogeschool Brussel een reeks projecten ontwikkeld voor kinderen jongeren van vijf tot achttien.

"Het Vlaams onderwijs werkt nog steeds te vaak vanuit een vooral orale traditie, met de leraar vooraan in de klas. Toekomstgericht onderwijs daarentegen sluit aan bij de digitale revolutie en maakt gebruik van innovatieve en nieuwe vormen van leren", zegt Mieke Van Kerkhove. "Kinderen moeten zelfstandig leren leren en leren werken in kleinere groepen, leerkrachten moeten meer de coach worden van kleinere groepjes zelfstandig lerende kinderen".
Er zijn ook andere 'leer-talen' nodig, die niet enkel gebruik maken van de Nederlandse woordenschat, maar ook van beeldtaal en spelletjes. Leervormen die ervoor zorgen dat leerlingen hun talenten niet verloren zien gaan en dat ze niet voortijdig de school verlaten, gedemotiveerd en zonder zelfvertrouwen.
"Talenten voor wetenschap en techniek moeten systematisch en herhaaldelijk aangeboord worden tijdens de schoolloopbaan van een kind. Je moet daar zo vroeg mogelijk mee beginnen", zegt Wim Van Broeck. "Je moet dus technische en wetenschappelijke projecten al in het basisonderwijs implementeren, wil je na het secundair onderwijs genoeg studenten hebben die onderlegd zijn in wetenschap en techniek. Wetenschappelijke en technische talenten van kinderen kunnen al in de kleuterklas ontdekt, gestimuleerd en ontwikkeld worden."
In de projecten spreken we het spontaan en natuurlijk onderzoekend gedrag van kinderen aan. Kinderen maken zich proefondervindelijk wetenschappelijke inzichten eigen en leggen zo de kiem voor het verder exploreren van de wereld om hen heen. Kenmerkende eigenschappen van het wetenschappelijk denken zijn: de drang om dingen te onderzoeken, de kunst om voorspellingen te maken, verklaringen te zoeken, oog te hebben voor verschijnselen en technieken in de dagdagelijkse omgeving. Een wetenschapper is nieuwsgierig en wil antwoorden kennen. Een onderzoeker wil proefondervindelijk komen tot het antwoord op vragen. Wetenschappers experimenteren met de kennis die ze opbouwen.
"Onderwijs moet kinderen prikkelen om 'out of the box' te denken", zegt Wim Van Broeck. "In de unieke leeromgeving van bijvoorbeeld "Oma Gaat De Ruimte in!", I love IT, Urban Game en Robocup Junior lossen kinderen en jongeren creatief en ongeremd problemen op. Ze leren hun plan trekken. Dit zijn competenties die de basis vormen voor succesvol ondernemerschap".